Η κοινότητα «Βήσσανη», με μοναδικό συνοικισμό και έδρα το συνοικισμό «Βήσσανη», αναγνωρίστηκε αρχικά με την ονομασία «Βήσανη», όπως και ο μοναδικός συνοικισμός της. Για ένα διάστημα, από τις 16 Οκτωβρίου 1940 ως τις 7 Μαρτίου 1951 χρησιμοποιήθηκε ο τύπος «Βίσανη», οπότε καθιερώθηκε ως επίσημη ονομασία η γραφή «Βήσσανη» για το συνοι¬κισμό και την κοινότητα.
Το τοπωνύμιο Βήσσανη μνημονεύεται στο «Χρονικόν των Ιωαννίνων», στη δημώδη επιτομή του, ενώ ο Σπ. Στούπης μας πληροφορεί ότι «... Για πρώτη φορά σε γραπτά κείμενα το όνομα «βίσανι» παρουσιάζεται γύρω στα 1300 μ. X...».
Το χωριό αναφέρεται με την ονομασία Βισάνη στην πρόθεση 215 της μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων και στον Κ. Θεσπρωτό.
Εκτός από τις ονομασίες Βήσσανη, Βήσανη, Βίσανη, Βισάνη συναντώνται για το τοπωνύμιο και οι τύποι Βίσιανη (Αθ. Ψαλίδας και Ι. Λαμπρίδης), Βίσσανη (Π. Αραβαντινός), Βυσσάνη, Βήσσιανη (I. Λαμπρίδης), Βησσάνη και Βησάνη (Ευ. Π. Παγούνης), Βίσανι, Βίσιανι, Βύσανη και Βήσιανη, αναφερόμενοι στο συγκεκριμένο χωριό.
✅Σύμφωνα με το Γ. Γαζή το τοπωνύμιο Βύσσανη ή Βίσανη έχει «... Δύο παραγωγάς και ετυμολογίας...μίαν ελληνικήν και μίαν λατινικήν ...». Ο ίδιος μας διασώζει τις εξής δύο παραδόσεις:
■Στο μεσοχώρι του οικισμού «... εκατοίκησαν νομάδες τινές Θεσσαλοί (Καραγκούνηδες), οι οποίοι εφόρουν όλο κόκκινα εις χρώμα βυσσινάτον, και ωνομάζοντο εκ τούτου από τα περίχωρα Βύσσινοι (ήγουν κοκκινάτοι) και εκ τούτου έμεινε το όνομα Βύσσανη κατά παραφθοράν ολίγην...» σύμφωνα με την «ελληνικήν εκδοχή».
■Η «λατινική» εκδοχή θέλει δύο «άγιους άνδρες» στην περιοχή του χωριού να ασκήτευαν στον «Προφήτην Ηλίαν της Βίσανης» και στο «μοναστήρι της Βίσανης» και «...επειδή το χωρίον κείται εν τω μέσω των δύο εκκλησιών, ήτοι των δύο αγίων, ωνομάσθη Δύο Άγιοι...». Όταν όμως Ισπανοί ή άλλοι Φράγκοι εξουσίασαν την Ήπειρο, τότε «...μετέφερον την ονομασίαν του χωριού εις την λατινοφραγκικήν γλώσσαν των Bissancti, ήγουν δύο άγιοι, από το bis και το sanctus, ήγουν δις άγιος...».
Τελικά αφού παρατηρεί ότι «...και το βύσσινον λατινιστί Byssini λέγεται...», συμπεραίνει πως για το τοπωνύμιο «...αρμόζει μάλλον η πρώτη ονομασία και ετυμολογία...».
✅Για την ονομασία του χωριού ο I. Λαμπρίδης σημειώνει: «...Πολλοί το όνομα του χωρίου τούτου γράφουσιν ουχί όπως ημείς Σλαβικόν και τούτο θεωρούντες θέσιν δ' υψηλήν ίσως σημαίνον, όπως και τα σύστοιχα Βισανσκό, Βισικόν (ανωφερές), αλλά Βήσσιανην εκ της λέξεως βήσσης νάπην, ως γνωστόν δηλούσης, παράγοντες αυτήν...».
✅Ο Β. Γκορτζής ερμηνεύει το τοπωνύμιο Βήσσανη ως «ύψωμα».
✅Ο Θεοφ. Γ. Μέντζος γράφει ότι το τοπωνύμιο προέρχεται «...από την Βήσσαν, εις την αιτιατικήν...». Υποστηρίζει μάλιστα πως η λέξη «...ερμηνεύει και αποδίδει, θαυμάσια την τοπολογικήν έννοια. Σημαίνει «λακκιές σύδενδρες». Πράγματι δε η επί επτά λόφους εκτισμένη Βήσσανη είνε σε λακκιές -στις περίφημες λακκιές- που ήσαν κάποτε δασόφυτες...
✅Για την προέλευση και ετυμολογία του τοπωνύμιου Βήσσανη κατάγράφονται διάφορες άλλες εκδοχές από τον Σπ. Στούπη:
■ Παράγεται από την αρχαία ελληνική λέξη «βήσσα» που σημαίνει «σύδενδρη φάραγγα» ή «δρυμώδης κοιλάδα». Την εκδοχή αυτή προτιμούν λόγιοι Βησσανιώτες υποστηρίζοντας πως η λέξη σημαίνει «σύδενδρες λακκιές». ονομασία που προσιδιάζει στη γεωμορφολογία της περιοχής..
■ Παράγεται από τη λέξη βυσινέα ή κοινώς βυσινιά, δένδρο συγγενικό της αγριοκερασιάς. Στην περιοχή υπάρχουν αυτοφυείς αγριοκερασιές καθώς και τοποθεσία με την ονομασία «Αγριοκερασιές».
■ Πρόκειται για σλαβικό όνομα και σημαίνει « λοφώδη τόπο και ψηλό μέρος».
Ο ίδιος ο Σπ. Στούπης πιθανολογεί πως «...δεν πρόκειται, ούτε περί αρχαιοελληνικής προελεύσεως, ούτε περί Αλβανικού ή άλλου ξενικού ονόματος, αλλά περί του υποκοριστικού του κυρίου ονόματος Βησσαρίων = Βήσσα ονόματος που κατά το παρελθόν εσυνηθίζετο ...συνθέτου με την ελληνική αθροιστική κατάληξη -νοι και παράπεσε στο στόμα του λαού στον ενικό θηλυκού -νη...», ενώ αρχικά ο οικισμός «...εκαλείτο «Βησσάνοι ή Βησσανοί». που όπως και αν τονιστεί, σημαίνει τη γενιά του ή των Βήσσα = Βησσαριώνων...».
✅ Ο Στ. Μπέττης θεωρεί το όνομα του χωριού σλαβικής προέλευσης ά¬γνωστης ρίζας.
✅Για την προέλευση του τοπωνύμιου Βίσανη -η ο Κ. Ευ. Οικονόμου υιοθετεί την άποψη του Μ. Vasmer ότι σχετίζεται με το αμάρτυρο σλαβικό Viŝan και το βουλγαρικό Vyŝan που ετυμολογούνται από τη σλαβική ρίζα vyŝ- «υψηλός» και την κατάληξη -anb, με τροπή του σλαβικού y σε i. Σημειώνει επίσης πως. σύμφωνα με τον I. Λαμπρίδη, το χωριό βρίσκεται «...επί του υψηλοτέρου σημείου μακράς ράχης...μακρόθεν χιονοσκέπαστος φαινομένη...».
Οπως διασώζεται στο πρακτικό του κοινοτικού συμβουλίου της 10ης Φεβρουάριου στα 1954 απάντηση σε εγκύκλια διαταγή του τότε επάρχου Πωγωνίου για μετονομασία της κοινότητας «...καθότι το όνομα «Βήσσανη» του παρά τω Υπουργείω Εσωτερικών Συμβουλίου Τοπωνυμιών εχαρακτηρί-σθη ξενόφωνον και ακατάλληλον...», η κοινότητα υποστηρίζει
ότι διεφύλαξε το Ελληνικον της όνομα που προέρχεται από τη λέξη «Βήσσα» δηλαδή «λάκκωμα» ή «...Δασώδεις εκτάσεις εν μέσω Ωκεανών βουνών κατά την έκφρασιν του Ληκ..».
Προσθέτει ακόμη πως «...η ονομασία της δημιούργημα ουχί Σλαυϊκόν αλλά εδαφικών ιδιοτήτων είναι προϊόν της Αρχαίας Ελληνικής λέξεως «Βήσσα» (ορεινή κοιλάς - σύδενδρος) και ότι η τοποθεσία και η θέσις της Βησσάνης δικαιολογεί πλήρως την ονομασίαν ταύτην. Η λέξις «Βήσσα» (δωριστί Βάσσας) ελέγετο παρά ποιηταίς και παρ’ Ομήρω, αλλά και παρά Πινδάρω και Σοφοκλεί. (Σύδενδρος φάραγξ ή Δρυμμώδης κοιλάς, ως Ούρεος εν Βήσση (Ιλ. Γ. 34) δηλαδή εις τας ορεινάς κοιλάδας...».
Και το κοινοτικό συμβούλιο «παμψηφεί» ενέκρινε να διατηρηθεί το όνομα της κοινότητας «...ως έχει: «Βήσσανη» ως Ελληνικωτάτη λέξις. .. δια...Εθνικούς, Γεωγραφικούς και Ιστορικούς λόγους...».
ΠΗΓΗ: Το βιβλίο του Στέφανου Δ. Παππά: "ΣΥΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΔΙΟΗΚΗΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ"-Ιωάννινα 2004
> Περί του ονοματος της Βήσσανης
Χ.Κ.-ΜΑΙΟΣ 2024
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου