ΒΗΣΣΑΝΙΩΤΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ

Του Γιώργου Μέντζου

[ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ: Ενα πολύ σημαντικό ιστορικής αξίας αρχείο που δημοσιεύεται για πρώτη φορά και αφορά την συνεισφορά συγχωριανών μας στους  αγώνες του Εθνους κατα την περίοδο του Ελληνοϊταλικού πολέμου. Ευχαριστούμε θερμά τον συντάκτη του άρθρου]. 

...//...

Η παραπάνω φωτογραφία της εποχής του Ελληνοϊταλικού πολέμου του 1940-41 προέρχεται από Γαλλικό περιοδικό [1] και αναδημοσιεύτηκε σε Ελληνικές εφημερίδες. Είναι τραβηγμένη με το πρώτο φως της ημέρας σε Αλβανικό έδαφος πιθανά κάπου πάνω από τη λίμνη Οχρίδα και απεικονίζει τη 2η διμοιρία του ΙΙΙ Λόχου του Ανεξαρτήτου Τάγματος Δελβινακίου. Επικεφαλής είναι ο ανθυπασπιστής Βασίλειος Εφραιμίδης [2] και όλοι οι υπόλοιποι είναι από τη Βήσσανη. Πρόκειται κατά σειρά για τον λοχία Ελευθέριο Μαρούκη, τον στρατιώτη Ευάγγελο Ράπτη, τον στρατιώτη Απόστολο Τζάκο, τον στρατιώτη Χρήστο Χατζή, τον δεκανέα Γεώργιο Στάθη και τον δεκανέα Νικόλαο Βαϊμάκη. Για τους υπόλοιπους δεν είναι γνωστή η αντιστοιχία των ονομάτων με τις φιγούρες με φόντο το θαμπόφωτο...

ΒΗΣΣΑΝΙΩΤΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρουσία στρατευμένων Βησσανιωτών σ’ ολόκληρη την επικράτεια κατά τη φάση μερικής προεπιστράτευσης τον Αύγουστο του 1940 και κανονικής επιστράτευσης με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου εκφράζει τη διασπορά σημαντικού μέρους των στρατευμένων σε περιοχές μακριά από το χωριό ως συνέπεια των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών που υποχρέωσαν το μεγαλύτερο μέρος του ενεργού πληθυσμού του χωριού να καταφύγει στην εσωτερική μετανάστευση μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο με συνέπεια το μαρασμό της υπαίθρου. Και η Βήσσανη δεν μπορούσε να ξεφύγει από αυτή τη μοίρα.

Ο μεγαλύτερος αριθμός επίστρατων έφεδρων αξιωματικών και οπλιτών ανήκαν στο Ανεξάρτητο Τάγμα Δελβινακίου του οποίου ο 2^ος και 3^ος λόχος διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη μάχη για την ανακατάληψη των υψωμάτων γύρω από τη Βήσσανη στις 19 και 20 Νοεμβρίου 1940. Μικρότερος αριθμός επίστρατων επάνδρωναν το 15^ο Σύνταγμα Πεζικού από Βησσανιώτες που κατοικούσαν κυρίως στα Γιάννενα ενώ και από την ακμάζουσα παροικία της Πάτρας στελέχωσαν το Κέντρο Επιστράτευσης και τα Έμπεδα.

Τα ονόματα των Βησσανιωτών και οι μονάδες που υπηρετούσαν προέρχονται από στοιχεία του εκτεταμένου αρχείο του πατέρα μου Μιχάλη, ο οποίος όσο ζούσε δεν ευτύχησε να καταστήσει ευρύτερα γνωστή σε όσους ενδιαφέρονται να γνωρίζουν την ιστορία του χωριού. Η προσθήκη κάποιων φωτογραφιών αποτέλεσε μέλημα του επιμεληθέντος τη δημοσιοποίηση αυτού του είδους λευκώματος που καλό είναι να αφιερωθεί στη μνήμη των Βησσανιωτών που έδωσαν τη ζωή τους στους αγώνες του έθνους από την εποχή της δημιουργίας του Ελληνικού Κράτους και μέχρι τις μέρες μας.

Θερμές ευχαριστίες οφείλονται σε όσους διέθεσαν φωτογραφίες συγγενών τους και εμπλούτισαν το παρόν κείμενο.

Ζωγράφου, Οκτώβριος 2014

Γιώργος Μέντζος

VIII ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΗΠΕΙΡΟΥ

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Ανθυπολοχαγός              Μέντζος Ναπολέων του Αποστόλου

ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΙΑ

Ταγματάρχης                  Σόμπολος Σωτήριος του Δημητρίου

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ

Λοχαγός                          Κόντης Γρηγόριος του Αλεξάνδρου

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΥ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ

Ανθυπολοχαγός             Ρούκας Χρυσόστομος του Ιωάννη

ΟΡΧΟΣ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟΥ

Ανθυπασπισστής

Καλτσουνίδης Αθανάσιος του Τηλέμαχου

15^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ

Ανθυπολοχαγός              Ρούκας Κωνσταντίνος του Ιωάννη

Λοχίας                               Δέρβος Αχιλλέας του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                      Παπαγεωργίου Νικόλαος του Στυλιανού

Στρατιώτης                      Κωτσάκης Χριστόφορος του Αθανασίου

Στρατιώτης                      Καββάκος Κωνσταντίνος του Αποστόλου

Ι ΤΑΓΜΑ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ ΦΙΛΙΑΤΩΝ

ΙΙΙ ΛΟΧΟΣ

Υπολοχαγός                     Βαϊμάκης Γεώργιος του Αποστόλου

ΙΙ ΤΑΓΜΑ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ (ΤΑΓΜΑ ΔΕΛΒΙΝΑΚΙΟΥ) ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΧΑΝΙ ΔΕΛΒΙΝΑΚΙΟΥ

ΛΟΧΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Υπίατρος                          Τζάκος Κωνσταντίνος του Μιχαήλ

Ανθυπολοχαγός              Τζάκος Γεώργιος του Αριστοτέλους

Λοχίας                               Κόντης Ματθαίος του Χρήστου

Λοχίας                               Φίλης Κορνήλιος του Ιωάννου

Στρατιώτης                       Μέντζος Μιχαήλ του Λεωνίδα

Στρατιώτης                       Οικονόμου Ιωάννης του Σταύρου

Στρατιώτης                       Μακρυγιάννης Σωτήριος του Σπυρίδωνα

Στρατιώτης                       Κωτσιός Παντελής του Ιωάννη

Στρατιώτης                       Τζάκος Χρήστος του Ιωάννη

Ι ΛΟΧΟΣ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΗΝ ΚΑΣΤΑΝΙΑΝΗ

Λοχίας                                Γάτσης Νικόλαος του Ιωάννη

Λοχίας                                 Αρχιμανδρίτης Αναστάσιος του Γρηγορίου

Λοχίας                                 Βασαγιάννης Σταύρος του Θεοφάνη

Λοχίας                                 Βαϊμάκης Χρήστος του …

Στρατιώτης                         Λογοθέτης Νικόλαος του Γεωργίου

Στρατιώτης                         Στούπης Βασίλειος του Εμμανουήλ

Στρατιώτης                         Λάζος Κλέαρχος του Δημητρίου

Στρατιώτης                         Δούμας Γρηγόριος του Θεμιστοκλή

Στρατιώτης                         Αρχιμανδρίτης Σπυρίδων του Αχιλλέα

Στρατιώτης                         Βράγκαλης Γεώργιος του Χαραλάμπους

Στρατιώτης                         Βέης Ιωάννης του Γρηγορίου

Στρατιώτης                         Μυρτίλλος Παντελής του Γρηγορίου

Στρατιώτης                         Παπακώστας Παντελής του Ευαγγέλου

ΙΙ ΛΟΧΟΣ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ (ΛΟΧΟΣ ΜΠΟΥΝΑΣ)

Λοχίας                                  Κωτσάκης Απόστολος του Δημητρίου

Λοχίας                                  Κόκκαλης Γεώργιος του Αθανασίου

Λοχίας                                  Γκαμπάλιος Φίλιππος του Χρήστου

Δεκανέας                             Αρχιμανδρίτης Χρήστος του Γρηγορίου

Στρατιώτης                          Τσάτσικας Χριστόφορος του Νικολάου

Στρατιώτης                          Στούπης Δημοσθένης του Λεωνίδα

Στρατιώτης                          Κασσιάνης Παντελής του Χρήστου

Στρατιώτης                          Σακελλάριος Κωνσταντίνος του Χρήστου

Στρατιώτης                          Ράπτης Ιωάννης του Νικολάου

Στρατιώτης                          Κολιόπουλος Χριστόφορος του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                          Γκουβέρης Χρήστος του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                          Καββάκος Παντελής του Αποστόλου

Στρατιώτης                          Παπαζώτος Ιορδάνης του Νικολάου

Στρατιώτης                          Τζάκος Αλέξανδρος του Αριστοτέλους

Στρατιώτης                          Βαϊμάκης Ματθαίος του Εμμανουήλ

Στρατιώτης                          Μηλιώνης Βασίλειος του Μιχαήλ

ΙΙΙ ΛΟΧΟΣ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ (ΛΟΧΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣΚΙΑΔΙΟΥ)

Ανθυπολοχαγός                 Βοσινάκης Στέφανος του Ανδρέα

Λοχίας                                  Μέντζος Μιχαήλ του Βασιλείου

Λοχίας                                  Μαρούκης Ελευθέριος του Αποστόλου

Λοχίας                                  Μπούτζος Παναγιώτης του Δημητρίου

Δεκανέας                             Στάθης Γεώργιος του Αλεξάνδρου

Δεκανέας                             Τζάκος Απόστολος του Θεοφάνους

Δεκανέας                             Βαϊμάκης Νικόλαος του Εμμανουήλ

Δεκανέας                             Πατσούρας Ανδρέας του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                          Κωτσάκης Θωμάς του Δημητρίου

Στρατιώτης                          Ράπτης Ευάγγελος του Θεοφάνη

Στρατιώτης                          Παπαγεωργίου Όμηρος του Θεοφάνη

Στρατιώτης                          Χατζής Χρήστος του Μιχαήλ

Στρατιώτης                          Σάσσης Λέανδρος του Κλεόβολου

Στρατιώτης                          Χαρισιάδης Κωνσταντίνος του Μιχαήλ

Στρατιώτης                          Νεοφώτιστος Γεώργιος του ….

Στρατιώτης                          Γκορίτσας Κωνσταντίνος του Βασιλείου

Στρατιώτης                          Μπούσας Νικόλαος του Αναστασίου

ΙΙΙ ΤΑΓΜΑ ΠΡΟΚΑΛΥΨΕΩΣ ΚΟΝΙΤΣΑΣ

Υπολοχαγός                          Μέντζος Αθανάσιος του Αχιλλέα

ΑΝΤΙΕΡΟΠΟΡΙΚΑ ΠΟΛΥΒΟΛΑ ΓΕΦΥΡΑΣ ΜΠΑΛΝΤΟΥΜΑ

Στρατιώτης                          Γκάγκας Ηλίας του Δημητρίου

Στρατιώτης                          Γκίρλας Κωνσταντίνος του Ιωάννη

Στρατιώτης                          Μήτσης Ευάγγελος του Δημητρίου

ΤΑΓΜΑ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΩΝ

Ανθ/στής ιατρός               Σουλιώτης Δημήτριος του Νικολάου

Στρατιώτης                        Βαϊμάκης Ιωάννης του Αποστόλου

ΒΑΣΗ ΠΡΕΒΕΖΑΣ – 3^ος ΛΟΧΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΩΝ

Λοχαγός                             Μέντζος Ματθαίος του Αχιλλέα

Λοχίας                                Χαΐτος Αθανάσιος του Ιωάννη

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ Α ΟΡΕΙΝΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ

Υπολοχαγός                      Τσουβαλίδης Γεώργιος του Κωνσταντίνου

ΜΟΙΡΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Δεκανέας                          Σόμπολος Ιωάννης του Δημητρίου

Στρατιώτης                      Χρηστίδης Χριστόφορος του Σωκράτους

ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Μηχανικός                      Μακρυγιάννης Παντελής του Νικολάου

ΕΜΠΕΔΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

Στρατιώτης                      Φίλης Κωνσταντίνος του Ιωάννη

Στρατιώτης                      Βράγκαλης Μιχαήλ του Ιωάννου

IV MEΡAΡXIΑ ΤΡΙΠΟΛΗΣ - ΔΙΑΒΙΒΑΣΕΙΣ

Ασυρματιστής                  Δέρβος Αθανάσιος του Χρήστου

V MEΡAΡXIA ΚΡΗΤΗΣ

Λοχαγός                           Μέντζος Θωμάς του Εμμανουήλ

Λοχαγός                           Βασιάδης Αχιλλέας του Κωνσταντίνου

Ανθυπολοχαγός              Κυριαζής Χαρίλαος του Νικολάου

Στρατιώτης                      Φίλης Βασίλειος του Θωμά

Στρατιώτης                      Γκαμπάλιος Τηλέμαχος του Νικολάου

ΙΙΙ ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΠΕΖΙΚΟΥ - 6ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

Λοχίας                               Χανδάνος Μιχαήλ του Θωμά

Στρατιώτης                      Χανδάνος Εμμανουήλ του Θωμά

9^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΛΑΜΩΝ – 5^ος ΛΟΧΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΩΝ

Δεκανέας                         Χρηστίδης Κωνσταντίνος του Σωκράτους

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ

Ανθυπολοχαγός             Παπακώστας Γεώργιος του Ευαγγέλου

8^ος ΛΟΧΟΣ ΣΚΑΠΑΝΕΩΝ

Σκαπανέας                      Κωτσάκης Κωνσταντίνος του Αθανασίου

40^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΕΥΖΩΝΩΝ ΑΡΤΑΣ

Ανθυπολοχαγός             Κωτσάκης Νικόλαος του Γεωργίου

ΣΥΝΕΡΓΕΙΟ ΠΕΡΙΣΥΛΛΟΓΗΣ ΛΑΦΥΡΩΝ

Στρατιώτης                     Άρμπυρος Χριστόφορος του Μιχαήλ

ΧΙΙ ΜΕΡΑΡΧΙΑ - ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΙΑ

Λοχαγός                          Σόμπολος Γρηγόριος του Χρήστου

XV ΜΕΡΑΡΧΙΑ - 15^ος ΛΟΧΟΣ ΣΚΑΠΑΝΕΩΝ

Στρατιώτης                     Καλτσουνίδης Θωμάς του Ματθαίου

ΜΟΝΑΔΑ ΔΙΑΒΙΒΑΣΕΩΝ ΛΑΡΙΣΑΣ

Υπολοχαγός                    Καλαμίδας Νικόλαος του Δημητρίου

ΣΤΡΑΤΟΛΟΓΙΚΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ

Λοχαγός                          Βασιάδης Ιωάννης του Γεωργίου

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΥΡΝΑΒΟΥ

Στρατιώτης                    Τζάκος Απόστολος του Χρήστου

34^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

Ανθυπολοχαγός            Δέρβος Παντελής του Κωνσταντίνου

Ανθυπολοχαγός            Παπαγεωργίου Γεώργιος του Σπυρίδωνος

20^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΙΠΠΙΚΟΥ

Ανθυπολοχαγός            Μακρυγιάννης Εμμανουήλ του Σπυρίδωνα

Δεκανέας                        Μακρυγιάννης Χρήστος του Κωνσταντίνου

IVMΕΡΑΡΧΙΑ ΠΕΖΙΚΟΥ - 11^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΡΙΠΟΛΗΣ

Λοχαγός                         Βαμβακίδης Χρήστος του Μιχαήλ

33^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΦΛΩΡΙΝΑΣ

Δεκανέας                       Καλτσουνίδης (Λολιόπουλος) Χρήστος του Χρήστου

Χ ΜΕΡΑΡΧΙΑ ΠΕΖΙΚΟΥ - 68^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ - ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Στρατιώτης ιατρός       Λογοθέτης Κωνσταντίνος του Θωμά

XVII ΜΕΡΑΡΧΙΑ - 29^Ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

Δεκανέας                        Βοσινάκης Ιωάννης του Ανδρέα

82^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ

Ανθ/στήςιατρός            Μαυρίκιος Βασίλειος του Νικολάου

86^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ

Λοχίας                             Αναστασιάδης Νικόλαος

ΤΑΓΜΑ ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΩΝ

Υπολοχαγός                   Βοσινάκης Γεώργιος του Μιχαήλ

Στρατιώτης                     Μέντζος Αλέξανδρος του Λεωνίδα

Στρατιώτης                     Κιτσής Γεώργιος του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                     Γιαννές Παναγιώτης του Κωνσταντίνου

ΣΤΡΑΤΙΑ - ΛΟΧΟΣ ΔΙΑΒΙΒΑΣΕΩΝ

Στρατιώτης                      Δάλμας Γεώργιος του Ελευθερίου

ΚΛΙΒΑΝΟΙ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΕΩΣ

Στρατιώτης                      Άρμπυρος Παντελής του Γεωργίου

12^ο ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΠΕΖΙΚΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

Στρατιώτης                      Βοσινάκης Σπυρίδων του Εμμανουήλ

ΙΙΙ ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΕΩΣ ΠΑΤΡΩΝ – 2^ος ΛΟΧΟΣ ΑΡΤΟΠΟΙΩΝ

Στρατιώτης                       Γάτσης Κωνσταντίνος του Αποστόλου

Στρατιώτης                       Σακελλάριος Παντελής του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                       Γκαζής Ιωάννης του Γεωργίου

Στρατιώτης                       Παπαγεωργίου Παντελής του Αναστασίου

ΕΜΠΕΔΑ ΠΑΤΡΩΝ

Στρατιώτης                       Γιαννές Τηλέμαχος του Κοσμά

Στρατιώτης                       Παπαγεωργίου Αλέξανδρος του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                       Σάγκας Κωνσταντίνος του Αναστασίου

Στρατιώτης                       Σάσσης Πύρρος του Βασιλείου

Στρατιώτης                       Καλτσουνίδης Ιωάννης του Χρήστου

Στρατιώτης                       Παπαντίνος Ιωάννης του Θωμά

Στρατιώτης                       Δέρβος Θωμάς του Κωνσταντίνου

Στρατιώτης                       Λογοθέτης Άλκης του Θωμά            

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΒΑΣΗ ΤΑΤΟΪΟΥ

Λοχίας                               Μαρούκης Αθανάσιος του Απόστολου

Σμηνίτης                           Γκαζής Αναστάσιος του Εμμανουήλ

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΒΑΣΗ ΘΡΙΑΣΙΟΥ ΠΕΔΙΟΥ

Σμηνίτης                          Παπάς Ματθαίος του Μιχαήλ

ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΒΑΣΗ ΑΡΓΟΥΣ

Αρχισμηνίτης                  Ιλαρίδης Ματθαίος του Αλεξάνδρου

Π.Α.Α.

…                                      Μαρούκης Απόστολος του Ιωάννη

Β ΑΝΤΙΕΡΟΠΟΡΙΚΗ ΠΥΡΟΒΟΛΑΡΧΙΑ ΑΘΗΝΩΝ

Σμηνίτης                         Γάτσης Χρύσανθος του Ιωάννη

ΠΛΩΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΣΩΚΡΑΤΗΣ»

Λοχίας ιατρός                Καλτσουνίδης Νικόλαος του Τηλέμαχου

ΝΑΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ 294

Αρχικελευστής              Τζάκος Ευάγγελος του Μιχαήλ

ΑΝΤΙΤΟΡΠΙΛΙΚΟ ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Ναύτης                           Σάγκας Παντελής του Αναστασίου

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΠΟΒΡΥΧΙΩΝ

…                                      Καλτσουνίδης Αριστοτέλης του Κοσμά

ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΤΑΓΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ

…                                      Βαϊμάκης Ιωάννης του Αποστόλου

ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟ ΠΥΡΟΒΟΛΙΚΟ 7^ου ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ

…                                      Κωτσακόπουλος Γεώργιος του Θεοφάνη

                                         

ΑΙΓΥΠΤΟΣ - ΘΩΡΗΚΤΟ ΑΒΕΡΩΦ

…                                      Παπίγκης Δημήτριος του Ιωάννη

ΑΙΓΥΠΤΟΣ - ΑΝΤΙΤΟΡΠΙΛΙΚΟ ΜΙΑΟΥΛΗΣ

Ασυρματιστής              Λογοθέτης Λάμπρος του Θωμά

…                                     Λογοθέτης Δημοσθένης του Θωμά

ΣΧΟΛΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ

…                                      Παπίγκης Αχιλλέας του Θεοφάνη

…                                      Παπίγκης Χρήστος του Ιωάννη

ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

…                                      Κωτσάκης Χρήστος του Χρήστου

ΛΟΙΠΟΙ ΒΗΣΣΑΝΙΩΤΕΣ ΠΟΥ ΥΠΗΡΕΤΟΥΣΑΝ ΣΕ ΜΗ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΜΕΝΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ

Λοχαγός  Μέντζος Χρήστος του Αριστοτέλη

Λοχαγός  Μέντζος Κωνσταντίνος του Αριστοτέλη

Χατζής Ανδρέας του Μιχαήλ

Δεκανέας  Παπακώστας Λουκάς του Ευαγγέλου

Ασυρματιστής Βασιάδης Ιωάννης του Γεράσιμου,

Βασιάδης Παντελής του Γερασίμου,

Κοκκάλης Μιχαήλ του Χρήστου,

Κοκκάλης Αναστάσιος του Κωνσταντίνου,

Καββάκος Λάμπρος του Θεοδοσίου

Καββάκος Γεώργιος του Θεοδοσίου

Κόντης Περικλής του Χρήστου

Αναστασιάδης Παντελής του Αναστασίου

Αναστασιάδης Θεοφάνης

Στεφόπουλος Παντελής του Νικολάου

Στεφόπουλος Απόστολος του Νικολάου

Δέσης Σωτήριος του Ιωάννη,

Κοτρώτσος Νικόλαος του Αλεξάνδρου

Γιαννές Μιχαήλ του Χαραλάμπους

Γιαννές Παντελής του Χαραλάμπους

Παπαγεωργίου Ιωάννης

Ράπτης Κωνσταντίνος του Νικολάου

Κότζαλης Κωνσταντίνος του Χρήστου

Τζάκος Κωνσταντίνος του Σωκράτη

Τζάκος Γεώργιος του Σωκράτη.

[1] Στη λεζάντα του περιοδικού αναγράφεται: Une colonne de fantassins Grecs gravit lentment un sentier de montagne, en Albanie. L’Albanie, comme la Grece, est un pays montagneux ou l’avance est tre difficile en hiver surtout. Ce fait acccroit l’importance par les armées hellènes και σε κάπως ελεύθερη απόδοση: Πεζοπόρο Ελληνικό τμήμα ανεβαίνει σιγά-σιγά σε ορεινό μονοπάτι στηνΑλβανία. Η Αλβανία όπως και η Ελλάδα είναι ορεινή χώρα και η πορεία είναι πολύ δύσκολη ιδιαίτερα τον χειμώνα. Το γεγονός αυτό αυξάνει τη σπουδαιότητα της νίκης του Ελληνικού στρατού.

[2] Ο Β. Εφραιμίδης γεννήθηκε στον Πόντο το 1915. Με την οικογένεια του ήλθε στην Αθήνα ως πρόσφυγας το 1923 μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1939. Το 1940 επιστρατεύτηκε και παρασημοφορήθηκε με το Αριστείο Ανδρείας. Δραστηριοποιήθηκε στο χώρο της αριστεράς ως εκδότης και βουλευτής. Απεβίωσε το 2000.

Δείτε ακόμη:

Τζαννής Αλιβιζάτος (1899-1940)-Ο πρωταγωνιστής της μάχης της Βήσσανης

18-19 Νοεμβρίου 1940: Η τιτανομαχία της Βήσσανης...

Η θρυλική μάχη της Βήσσανης

Πως η "ανυπακοή" ενός στρατηγού οδήγησε στο Έπος του 40! Η διαταγή Κατσιμήτρου

Εκθεση επί της δράσεως του 6ου λόχου του 15ου Συντάγματος πεζικού κατά τη μάχη της Βήσσανης

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ.Κ.

Τζαννής Αλιβιζάτος (1899-1940)-Ο πρωταγωνιστής της μάχης της Βήσσανης

Τζαννής Αλιβιζάτος

Του Γεωργίου Μέντζου

Ο Τζαννής Αλιβιζάτος του Κοσμά γεννήθηκε στα Δαμολιανάτα της Κεφαλονιάς το 1899 και από μικρή ηλικία είχε την επιθυμία να καταταγεί στο στράτευμα. Έτσι παρότι μετά τις γυμνασιακές σπουδές του εισήλθε στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το εγκατέλειψε για να καταταγεί το 1917 ως εθελοντής στο Στρατό της Εθνικής Άμυνας [1]. Μετά από εξάμηνο ονομάστηκε έφεδρος ανθυπολοχαγός και τραυματίστηκε στη μάχη του Σκρα με διαμπερές τραύμα δεξιού μηρού από θραύσμα οβίδας. 

Στη μάχη του Σκρα που διεξήχθη στις 16 και 17 Μαΐου 1918 βορειοανατολικά του όρους Πάικο στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου έλαβαν μέρος υπό την ανώτερη εποπτεία του Γάλλου στρατηγού Adolphe Guillaumat (1863-1940) μια γαλλική ταξιαρχία και πέντε ελληνικά συντάγματα υπό τον αντιστράτηγο Εμμανουήλ Ζυμβρακάκη (1859-1927). Σκοπός της επιχείρησης που στέφτηκε με πλήρη επιτυχία αν και με σημαντικές απώλειες ήταν ή εκδίωξη των Bουλγάρων από την οχυρή θέση Σκρα από την οποία οι Βούλγαροι παρενοχλούσαν τα συμμαχικά στρατεύματα δυτικά του Αξιού. Προτού αναρρώσει πλήρως επανήλθε στο Λόχο του και τοποθετήθηκε στο τμήμα στρατού κατοχής Κωνσταντινουπόλεως. Στη συνέχεια ως Υπολοχαγός τοποθετήθηκε στη Μεραρχία Αρχιπελάγους και πολέμησε σχεδόν σε όλες τις μάχες της εκστρατείας της Μικράς Ασίας όπου τραυματίστηκε τρεις φορές. 

Το 1924 προήχθη σε λοχαγό και μονιμοποιήθηκε. Φοίτησε στη Σχολή Εφαρμογής Πεζικού και κατόπιν στην Ακαδημία Πολέμου. Είναι άγνωστο πότε προήχθη σε ταγματάρχη. 

Τον Αύγουστο του 1940 οπότε έλαβε χώρα η δεύτερη προεπιστράτευση των ελληνικών δυνάμεων ενώπιον του επικείμενου πολέμου με την Ιταλία, μετακινήθηκε από το επιτελείο του Α΄ Σώματος Στρατού όπου είχε υπηρετήσει επί σειρά ετών και τοποθετήθηκε επικεφαλής του Ανεξάρτητου Τάγματος Δελβινακίου υπαγόμενου στην VIII Μεραρχία. Έλαβε μέρος στη μάχη Καλπακίου (2-8 Νοεμβρίου) και του υψώματος του Προφήτη Ηλία Δολιανών (10-12 Νοεμβρίου).

►Οι γενικότερες συνθήκες του μετώπου κατά την επιχείρηση ανακατάληψης της Βήσσανης

Από τις 14 Νοεμβρίου 1940 η 8η Μεραρχία έπαυσε ενεργούσα ως ανεξάρτητη [2] αλλά υπήχθη στο Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) υπό τον αντιστράτηγο Ιωάννη Πιτσίκα που λίγα γνώριζε για τις ιδιαιτερότητες του μετώπου της Ηπείρου. Προφανής αιτία ήταν η ανυπακοή του διοικητή της 8ης Μεραρχίας υποστράτηγου Χαράλαμπου Κατσιμήτρου στο σχεδιασμό του Παπάγου να αποδυθεί, μετά από σκιώδη αναδίπλωση σε μικρό βάθος από την μεθόριο  σε μείζονα υποχώρηση μέχρι την κοιλάδα του Αράχθου και εκεί να περικυκλώσει και εκμηδενίσει τις ιταλικές δυνάμεις! Ο περιορισμός αυτός της ευελιξίας της μεραρχίας στην κρισιμότερη στιγμή του αγώνα σηματοδοτεί τη χαλάρωση του συντονισμού, από το επιτελείο της Μεραρχίας, των μαχομένων τμημάτων αφού η τελική ευθύνη μετατίθετο στη διοίκηση του ΤΣΔΜ. Αλλά ούτως η άλλως σε επίπεδο τακτικής το επιτελείο του Κατσιμήτρου δεν διακρίνονταν για άκρα αποδοτικότητα. Έτσι η εκτέλεση των διαταγών  που εξέδιδε επαφίονταν στη διακριτική ευχέρεια και πρωτοβουλία των διοικητών των μαχομένων μονάδων που όμως δεν διέθεταν γνώση των σε ευρύτερη κλίμακα μετώπου ραγδαία μεταβαλλόμενων συνθηκών. Και όταν οι μαχόμενες μονάδες προσέκρουαν σε κρίσιμα για την επιβίωση τους προβλήματα συνεργασίας αντιμετωπιζόταν με αοριστόλογες αλλά επιτακτικές υποδείξεις των λιγότερο ικανών επιτελών που ο Κατσιμήτρος μετέτρεπε άκριτα σε διαταγές. Ίσως έριχνε περισσότερο βάρος στις προσπάθειες του σε συνεννοήσεις με τον εφεξής παρεμβαλλόμενο μεταξύ αυτού και του Παπάγου αντιστράτηγο Ιωάννη Πιτσίκα που διακρίνονταν μάλλον για ικανότητα πολιτικής στάθμισης των πραγμάτων που δεν θα μπορούσε να αντισταθμίσει την έλλειψη στρατιωτικής διορατικότητας. Και το επιδεινούμενο έλλειμμα τακτικής αντανακλάται και σε αδικαιολόγητες απώλειες από κακοσχεδιασμένες επιχειρήσεις. Παράδειγμα είναι η σφαγή στις 28 Νοεμβρίου 1940 των ελληνικών δυνάμεων στο πυκνόφυτο δάσος της Μπούνας κοντά στη διάβαση Κακαβιάς στο πλαίσιο άφρονος διαταγής για κατά μέτωπο επίθεση ενάντια σε αντίπαλο που ήταν πλήρως καλυμμένος.[3]

►Οι συμμετέχουσες δυνάμεις

Η επιχείρηση ανακατάληψης της Βήσσανης, στις 19 Νοεμβρίου 1940, με δύναμη περίπου 700 ανδρών ανατέθηκε σε τρεις ετερόκλητους σχηματισμούς με μόνο κοινό σημείο τον ηρωισμό! 

Ο πρώτος ήταν η διλοχία [4] του τάγματος Δελβινακίου με επικεφαλής τον Τζανή Αλιβιζάτο αφού ο 1ος λόχος υπό τον υπολοχαγό Κωνσταντίνο Παπαδήμα είχε διατεθεί αλλού. 

Ο δεύτερος σχηματισμός ήταν το ηρωικό 1/40 Τάγμα Ευζώνων με την άξια ηγεσία του ταγματάρχη Αλέξανδρου Χρυσοχόου αλλά και αυτό με δύναμη διλοχίας [5] γιατί και πάλι ο 1ος λόχος του υπό τον ανθυπολοχαγό Κυριάκο Μαλεύρη είχε διατεθεί στη ΙΙ Μεραρχία. 

Μια άλλη ιδιαίτερα αξιόμαχη μονάδα που ήταν ο 6ος λόχος του 15ου Συντάγματος Πεζικού υπό τον λοχαγό Δημήτριο Καραχάλιο και συνολική δύναμη 150 ανδρών αποτελούσε τον τρίτο σχηματισμό.

►Γιατί προπορεύτηκε ο 6ος λόχος;

Υποτίθεται ότι οι άνδρες  της διλοχίας του τάγματος Δελβινακίου γνώριζαν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλο τον πατρογονικό χώρο που υπερασπιζόταν. Αλλά φαίνεται ότι τούτο δεν ισχύει για νυχτερινές επιχειρήσεις που προϋποθέτουν ειδική εκπαίδευση που ίσως μόνο οι γερμανικές δυνάμεις είχαν υποστεί [6]. Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι ο προπορευόμενος 6ος λόχος του 15ου Σ.Π. παρότι οδηγούμενος από Βησσανιώτη στρατιώτη διατεθέντα από το τάγμα Δελβινακίου εξετράπη κατά δύο χιλιόμετρα βορειότερα της προς Βήσσανη κατεύθυνσης δεδομένου ότι διέβη τον Γορμό πολύ ανάντη του προβλεπομένου σημείου. Το εύλογο ερώτημα είναι: γιατί δεν προηγήθηκε το τάγμα Δελβινακίου; 

►Ποιός συντόνιζε την επιχείρηση;

Ο τάφος του Αλιβιζάτου στα Δολιανά

Τυπικά το γενικό πρόσταγμα για τη διεξαγωγή της επιχείρησης είχε ο Αλιβιζάτος αλλά προφανώς στερούνταν επαρκών οδηγιών από την διοίκηση πεζικού της Μεραρχίας ή το επιτελείο του Τμήματος Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας κυρίως με την έννοια συντονισμού των ενεργειών των συμμετεχουσών δυνάμεων. Τούτο αντανακλάται και με την αρνητική στάση του να ενισχύσει με πολεμοφόδια τους δεινά πιεζόμενους μαχητές του 6ου λόχου. Όπως προαναφέρθηκε ο λόχος αυτός είχε προηγηθεί στη διάβαση του Γορμού και την κατάληψη του αριστερού ερείσματος του εκτραπείς σχεδόν δύο χιλιόμετρα βορειότερα του προβλεπόμενου σημείου διαβάσεως. Και έτσι δεινά πιεζόμενος στο ακάλυπτο δεξιό πλευρό του από ιταλικά πυρά κατά τον προς νότο στροφή για διόρθωση του σφάλματος του μάταια ανέμενε ενισχύσεις από την ακολουθούσα του λειτουργούσα ως οπισθοφυλακή διλοχία του τάγματος Δελβινακίου που εκείνη τη στιγμή δεν πιέζονταν. Ο Αλιβιζάτος επικαλούμενος διαταγή άγνωστο από ποιόν εκπορευόμενη ανέφερε ότι δεν μπορεί να μετακινηθεί από τη θέση την οποία κατείχε και ότι ο Δημήτριος Καραχάλιος, ως λοχαγός, θα έπρεπε να λύσει μόνος του το πρόβλημα του λόχου του! Και έτσι ο 6ος λόχος παρέμενε αγκιστρωμένος στο ύψωμα που είχε καταλάβει υφιστάμενος σοβαρές απώλειες με ταχέως εξαντλούμενα πυρομαχικά. Και πάλι αίτημα προς τον Αλιβιζάτο τουλάχιστον για πυρομαχικά αν όχι για άνδρες έλαβε αρνητική απάντηση και η απόκρουση των επιτιθεμένων εχθρών γίνονταν με φωνές «εφ’ όπλου λόγχη – Αέρα» κατά την κάπως αυτάρεσκη αφήγηση του Καραχάλιου. Ο ίδιος και δύο διμοιρίτες του τραυματίζονται αλλά δεν εγκαταλείπουν το πεδίο της μάχης. Εν τέλει ο Αλιβιζάτος προσήλθε αυτοπροσώπως στο πεδίο και δέησε να ενισχύσει τον 6ο λόχο με πυρομαχικά.

Αντίστοιχα προβλήματα δεν υπήρξαν με τη διλοχία του 1/40 Τάγματος Ευζώνων αφού η δράση του ήταν απλώς παράλληλη προς το τάγμα Δελβινακίου. Συγκεκριμένα, ο μεν 2ος λόχος σε ευθεία πορεία κατά τον άξονα Καλπάκι-Φαράγγι διήλθε από τις παρυφές του χωριού Λίμνη (Ζαραβίνα) και εξεδίωξε τις ιταλικές δυνάμεις ενώ ο 3ος λόχος διασπάστηκε λίγο πριν τη διάβαση του Γορμού και το μεγαλύτερο τμήμα του παρέκαμψε τη Λίμνη από βορρά ενώ το μικρότερο έφθασε στις νότιες παρυφές της Βήσσανης για να ενωθούν στη συνέχεια με τον 2ο λόχο. Πάντως κατά την εξέλιξη της μάχης δύναμη 50-60 ανδρών του 1/40 ενίσχυσε τον πιεζόμενο 6ο Λόχο του 15ου ΣΠ.

Τελικά ο ηρωισμός αντιστάθμισε την όποια έλλειψη συνεργασίας των συμμετεχουσών δυνάμεων και η Βήσσανη ανακαταλήφθηκε. 

►Ο τραγικός θάνατος του Αλιβιζάτου

Οι Άγιοι Απόστολοι στη Βήσσανη

Ο Αλιβιζάτος εφονεύθη στο εξωκλήσι Άγιοι Απόστολοι στη Βήσσανη γύρω στις 2:00 το μεσημέρι της επόμενης μέρας 20 Νοεμβρίου τη στιγμή που παρακολουθούσε με διόπτρα Zeiss Ikon τις κινήσεις των υποχωρουσών ιταλικών δυνάμεων στο ύψωμα απέναντι από το εξωκλήσι Αγίου Κοσμά δεχθείς σφαίρα από ριπή πολυβόλου από παρακείμενη ακατοίκητη οικία όπου ενέδρευαν τρεις Ιταλοί στρατιώτες. Η σφαίρα που έπληξε τον αριστερό οφθαλμό διήλθε πρώτα από τον αριστερό αντικειμενικό φακό της. Την περίθαλψη του τις ύστατες στιγμές της ζωής του είχε αναλάβει ο Θωμάς Γεωργίου Μέντζος (1889-1941). Ο αδελφός του Θωμά Βασίλης (1878-1947) έγραψε εκ του προχείρου πεζογράφημα για τη θανή του Αλιβιζάτου. Κατωτέρω δίδεται ένα μικρό απόσπασμα:

«Ευθυτενής, όρθιος και αλύγιστος, γεμάτος παλικαριά και θάρρος, πάντα μπροστά το αθάνατο παιδί της καλλιτόκου Κεφαλονιάς, ο ήρωας Τζανής Αλιβιζάτος χάρισε δόξα και τόλμη σ’ όλα τα παλικάρια του. Δεν λογάριαζε το θάνατο και από αυτόν αντλούσαν την ορμή οι τετρακόσιοι ήρωες του και βήμα προς βήμα τον ακολουθούσαν χωρίς να φοβούνται το θάνατο».

Ενταφιάστηκε στον ανατολικό περίβολο της κεντρικής εκκλησίας της Γεννήσεως της Θεοτόκου του χωριού Δολιανά.

►Ένας άλλος Αλιβιζάτος

Ας σημειωθεί ότι στις 23 Νοεμβρίου 1940 υπέκυψε στα τραύματά του στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων ένα άλλο ηρωικό τέκνο της Κεφαλονιάς καταγόμενο από το ίδιο χωριό με τον Τζαννή. Πρόκειται για τον Ανδρέα Αλιβιζάτο του Σταύρου κλάσεως 1933 που υπηρετούσε στο 3ο Σύνταγμα της 13ης Μεραρχίας Στερεάς Ελλάδας. Ο βαθμός τυχόν συγγένειας με τον Τζαννή είναι άγνωστος.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

[1] Ο Στρατός Εθνικής Αμύνης αποτέλεσε την ένοπλη δύναμη της φιλοσυμμαχικής προσωρινής κυβέρνησης υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο στη Θεσσαλονίκη το 1916-1917 κατά της πιστής στον βασιλιά Κωνσταντίνο κυβέρνησης κατά τη διάρκεια του Εθνικού Σχίσματος. Κατά την άνοιξη του 1917 τρεις μεραρχίες πεζικού σχημάτισαν το Σώμα Στρατού Εθνικής Αμύνης. Μετά την εκδίωξη του Κωνσταντίνου και την επανένωση της Ελλάδας υπό τον Βενιζέλο τον Ιούνιο του ίδιου έτους το Σώμα συνέχισε να αποτελεί τμήμα του επανασυσταθέντος ελληνικού στρατού μέχρι το 1920 οπότε αποτέλεσε τη στρατιά Θράκης.

[2] Με την διαταγή του Γενικού Στρατηγείου 13.917/14.11.1940 ορίζονταν «Επί τη λήξει της περιόδου ενεργείας σας, ως Ανεξαρτήτου Μεραρχίας, εκφράζομεν πλήρη ικανοποίησιν δι’ επιτυχή αντιμετώπισιν της καταστάσεως. Τούτο αφορά πρωτίστως τον Διοικητήν της Μεραρχίας». Κατά τον έφεδρο ιατρό και μετέπειτα καθηγητή Οδοντιατρικής Αλέξανδρο Τσουκανέλη η διαταγή ήταν το χρυσωμένο χάπι που προσφέρθηκε στον Κατσιμήτρο για την μεγαλοφυή απόκρουση των Ιταλών στο Καλπάκι που για το Γενικό Στρατηγείο φαίνεται να ήταν κάποιο δευτερεύον επεισόδιο σε πολεμική ταινία!

[3] Η περίπτωση θυμίζει τον ασυνείδητο πρίγκιπα Ανδρέα που ως αντιστράτηγος κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία έδωσε εντολή κατάληψης της καλά οχυρωμένης θέσης Κάλε Γκρότο τον Αύγουστο του 1921 με κατά μέτωπο επιθέσεις που αποδεκάτισαν χιλιάδες αξιωματικούς και στρατιώτες στο πλαίσιο της μοιραίας προς Άγκυρα πορείας των ελληνικών δυνάμεων.

[4] Ο 2^ος λόχος υπό τον λοχαγό Κωνσταντίνο Γιαννόπουλο και ο 3^ος υπό τον λοχαγό Χρήστο Παπακώστα συνολικής δυνάμεως γύρω στους 270 άνδρες.

[5] Συγκεκριμένα, η ομάδα διοίκησης του τάγματος, τα μεταγωγικά, δύο διμοιρίες πολυβόλων, ο 2^ος Λόχος υπό τον Υπολοχαγό Ματθαίο Καραμπούλα και ο 3^ος Λόχος υπό τον Λοχαγό Λέανδρο Δασκαλόπουλο συνολικής δυνάμεως γύρω στους 300 άνδρες. 

[6] Πρόσθετος λόγος ήταν η μυστικότητα της νυκτερινής αυτής επιχείρησης ώστε να επιτευχθεί ο στόχος του αιφνιδιασμού των Ιταλών που κατείχαν δεσπόζουσες θέσεις στο δυτικό πρανές της χαράδρας του Γορμού. Αλλά όταν η μυστικότητα μεταφράζεται σε αδυναμία συνεργασίας των φιλίων δυνάμεων το τίμημα δεν είναι άλλο από δυσανάλογες απώλειες. 

Γεώργιος Μέντζος

Ζωγράφου, Σεπτέμβριος 2017

...//...

ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ:

Οι ηρωϊκοί νεκροί της  θρυλικής μάχης της Βήσσανης -19-20 Νοεμβρίου 1940

(Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών)

...//...

Ηρώον πεσόντων και θανόντων Βησσανιωτών κατά τους Εθνικούς Αγώνες αποκαλυφθέν την 15η Αυγούστου 1961 (Φωτογραφία Ηλία Τζατζάνη-Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών).

...//...

(Λόγος που εκφωνήθηκε από τον Πρόεδρο της Αδελφότητος Ι. Βοσινάκη-Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών)

...//...

(Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών)

...//...

(Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών)

...//...

(Αρχείο Αδελφότητος Βησσανιωτών)

...//...

(Video απο: http://www.avarchive.gr/portal/digitalview.jsp?get_ac_id=3221#tlist)


Διαβάστε σχετικά:

18-19 Νοεμβρίου 1940: Η τιτανομαχία της Βήσσανης...

Η θρυλική μάχη της Βήσσανης

Πως η "ανυπακοή" ενός στρατηγού οδήγησε στο Έπος του 40! Η διαταγή Κατσιμήτρου

Εκθεση επί της δράσεως του 6ου λόχου του 15ου Συντάγματος πεζικού κατά τη μάχη της Βήσσανης

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ Χ.Κ.